Nüfus: 407.865 (2000) İstanbul'un Anadolu yakasında, Kartal ilçesi, Kocaeli
yarımadasının güneybatı kesiminde yer alır. Doğusunda Pendik, batısında Maltepe,
kuzeyinde Sultanbeyli ilçeleri ve şamandıra beldesi, güneyinde ise Marmara
denizi ile çevrilidir. Daha kuzeyde, mücavir alanları Ümraniye ve Şile ile
buluşmaktadır. 1992 yılında, daha önce Kartal'a dahil olan Sultanbeyli ve
Maltepe ilçe olmuş ve Kartal'dan ayrılmışlardır. Yüzölçümü 80 kilometrekaredir.
Şehir merkezi, tarihin eski dönemlerinden beri küçük bir balıkçı köyüdür. ilk
defa sahilde balık avlamak için gelip buraya yerleşen Kartelli isminde bir
balıkçıdan dolayı buraya Kartal denildiği kabul edilmektedir. öte yandan, Bizans
zamanında, liman önemi taşıyan bu beldeye Kartalımın denildiği de bilinmektedir.
Bu iki görüş birleştirildiği takdirde ortaya çıkan gerçeğin şöyle olduğu kabul
edilmektedir: şehrin Bizans zamanındaki isminin söylenişi Kartal kelimesine
yakın bir kelime idi. Türkler bu söylenişi. Türkçe Kartal kelimesine çevirerek
kullanmaya başlayınca günümüze de bu şekliyle ulaşmıştır.
11. yüzyılda Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından
Bizans'tan alınmış ancak zaman içinde yeniden Bizans'ın eline geçmiştir. Kartal,
1329'da Bizans'la yapılan savaşın sonunda tamamen Osmanlı egemenliğine
girmiştir. Osmanlı döneminde de küçük bir yerleşim mahalli olarak kalan Kartal,
1873'te Haydarpaşa-Pendik banliyö hattının açılmasından sonra nispeten
hareketlenmeye başlamıştır. Cumhuriyetle birlikte Kartal’ ın gördüğü en büyük
değişiklik 600 yıldır Osmanlı’nın hoş görü ve koruması altında Türklerle içiçe
yaşayan Rumların, Lozan Anlaşması’ nın ilgili hükmüne istinaden Yunanistan’a
gönderilmesi ve oradan getirilen mucahir Türklerinde bir kısmının Kartal’a
yerleştirilmesi olmuştur. Böylece Kartal tam bir Türk şehri hüviyetine kazandı.
1947'de Kartal ve çevresinin sanayi bölgesi olarak belirlenmesiyle, ilçenin
nüfusu ve üretimi artarken beraberinde ciddi oranda çevre kirlenmesi
yaşanmıştır. Halen İstanbul içindeki en önemli sanayi bölgelerinden biri olan
Kartal’da halkın büyük çoğunluğu da işçi olarak çalışmaktadır. İlçe merkezi ve
şamandıra beldesinde yaklaşık 400 büyük ve orta ölçekte fabrika, 1300 atölye,
1200 küçük esnaf ve işyeri bulunmaktadır.
Bu fabrika ve atölyelerde yaklaşık 40 bin işçi
çalışmaktadır.) Kartal'da ulaşım deniz, kara ve demiryolu ile sağlanmaktadır.
Pendik-Kurtköy'de hizmete giren Sabiha Gökçen Havaalanına 15 dakika uzaklıkta
bulunan Kartal'dan, Yalova'ya Deniz Otobüsü ve Yolcu Vapuru ile ulaşım
sağlandığı gibi, ilçeden geçen E-5 Karayolu ilçeyi Anadolu'ya bağlar. ıstanbul
Boğazı üzerindeki Boğaziçi ve Fatih Sultan Mehmet köprülerinden Avrupa
yakasındaki il ve ilçelerle karayolu ulaşımı sağlanmaktadır. Kadıköy'den
Pendik'e kadar uzanan Bağdat Caddesi ilçede önemli bir yer tutmaktadır. Deniz
kıyısındaki ulaşım Bostancı sahilinden, Maltepe ilçesini geçerek Kartal'a,
oradan da Pendik yoluyla Tuzla ilçesine kadar uzanmaktadır. Diğer bir ulaşım
ise; Büyükbakkalköy, şamandıra ve Sultanbeyli'den geçen Anadolu otoyoludur.
Coğrafi Durumu
a) Hududu ve Yüzölçümü : Kartal
ilçesi,yerleşim bölgesi olarak verimli topraklara sahip,iklimi gayet
müsait,yeraltı memba suları azımsanmayacak kadar fazla.Ayazması ile meşhur ve
dünyanın balkonu Yakacık gibi bir tabiat harikasına sahip olan tarihi ve
kültürel zenginlikleri ile oldukça göz kamaştırıcı bir kentimizdir. 1908
yılından sonra ilçe haline gelen Kartal,Kocaeli Yarımadasının
güneybatısında,Marmara Denizinin Kuzeydoğusunda,40 derece ve 50 Dakika enlem,29
derece 11 dakika boylamlar arasında yer alır.
Doğuda Pendik ve Sultan beyli,Kuzeyde ve Kuzeybatıda Ümraniye ilçesi,Batıda
Maltepe ilçesi,Güneyinde Marmara Denizi ile çevrili olup,83.km2.lik yüzölçümüne
sahiptir.
b) Jeolojik Yapısı ve Dağları : Deniz
seviyesi (0) dan başlayarak Kuzeye doğru tatlı bir meyille (537) metreye kadar
yükselir. İlçenindeniz kıyısı kum ve kil ile kıyıdan itibaren kuzeye doğru
silislerle kaplıdır.Bu kitle en çok bir metre kalınlıkta kırmızı ve kahverengi
topraklarla örtülü ve oldukça verimlidir. İlçemizin Yakacık bölgesinde kalker ve
kuvarsit madenleri bulunur.İlçeye bakıldığında bir takım tepe ve düzlüklerden
meydana geldiği görülür.İstanbul'un en yüksek dağı Yakacık Aydos Dağı olup
yüksekliği 537m.dir.
c) Suları : Belli başlı akarsularından Paşa
köy deresi,Kavaklıdere,Fındıklı dere ,Ömerli Barajına dökülür. Yakacık Semtinde
de çıkan membaa suları Yakacık halkının büyük ölçüde içme suyu ihtiyacını
karşılamaktadır.
d) İklimi : Karadeniz'in yağışlı iklimi ile
Akdeniz'in ılıman iklimi arasında geçit teşkil eder.Kışın Balkan Yarımadasının
soğuk,Karadeniz'in yağışlı,Akdeniz'in ılıman güneşli havaları etkisinde kalır.Bu
nedenle kıştan ilkbahara,yazdan sonbahara geçiş çok defa fark edilmez.kış aralık
ayından itibaren Nisan ayına kadar sürer,ortalama 7 gün kar yağar,yaklaşık 25
gün de don olur.